woensdag 5 oktober 2011

Het Nieuwe Werken? Eerst het Nieuwe Organiseren!

Het Nieuwe Werken is hip. Het thema is hot. In 2011 lijkt er eindelijk een doorbraak te komen. Toch is het geen nieuw thema. "Plaats- en tijdonafhankelijk werken dateert al van 1985", zegt prof. dr. Geert Van Hootegem van het Centrum voor Sociologisch Onderzoek aan de KU Leuven. Het Nieuwe Werken in bedrijven introduceren zonder het Nieuwe Organiseren is echter gedoemd te mislukken. Die stelling verdedigde hij op het Kluwer congres Over Het Nieuwe Werken op 29 september 2011 in Brussel.

arbeidsplaats en arbeidstijd

Arbeidsplaats en arbeidstijd zijn recente, moderne begrippen. Een andere tijdsindeling hanteren is gemakkelijker dan loskomen van de arbeidsplaats. Zelf de arbeidsplaats kiezen is slechts mogelijk voor bepaalde actoren in een deel van de economie en hangt sterk af van de aard van het productieproces. Voor een kraanman op een bouwwerf of een monteur in een autofabriek is zelf de arbeidsplaats kiezen niet mogelijk.
Tijdens de industriële revolutie werd de werkplaats centraal georganiseerd. Mensen werden weggehaald uit hun huizen en moesten zich op hetzelfde tijdstip aanmelden op een centrale werkplaats.

De discussie over een andere tijdsindeling, flexibel omgaan met tijd, tijdeconomisering, time management werd al in de tachtiger jaren gevoerd. Uit een studie van 2010 (bron: ESWC) blijkt dat van alle werknemers in de Europese gemeenschap nog altijd 75 % een gebouw van een organisatie of bedrijf als voornaamste plaats van tewerkstelling heeft, tegenover amper 3 % thuis. Een 11 % werkt bij de cliënt en een 4 % in een voertuig.

Waarom duurt het zo lang om HNW te introduceren?

Van Hootegem haalt enkele factoren aan die belemmerend gewerkt hebben:
  • onvolwassen technologie
  • onaangepaste wetgeving
  • zelfgenoegzame (interieur)architecten, met overdreven aandacht voor het design van de flexibele werkplek, zonder zich af te vragen: welke taken moeten mensen op die werkplek uitvoeren? Wat moeten mensen hier kunnen doen?
  • controlerende bazen: nog altijd een groot probleem. Er rust vandaag ook nog een taboe op de 'controle' van kenniswerkers in een complex, innovatief meerjarenproject, bijv. in research and development.
  • lastige vakbonden
  • saboterende werknemers

Welke "drivers" kunnen het tij doen keren?

Vandaag zijn er bedreigingen en kansen die er misschien toe zullen leiden dat de dominosteen van Het Nieuwe Werken eindelijk valt en een onomkeerbare beweging wordt ingezet. Van Hootegem somt enkele ontwikkelingen op:
  • ICT-ontwikkelingen: software, hardware, cloud computing, mobiele netwerken, ...
  • het mobiliteitsprobleem: we staan al 25 jaar in de file, of beter: we veroorzaken zelf de file maar doen er niets aan om dat te voorkomen
  • een verhoogd kostenbewustzijn in de bedrijven; er wordt bespaard op huisvestingskosten en op verplaatsingsonkosten van het personeel, op archiefruimte
  • toenemende discussie over productiviteit van kenniswerkers: hoe meet en evalueer je hun prestaties?
  • architectuurontwikkelingen en nieuwe kantoorconcepten; administratieve centra van overheden dicht bij stations of vlot bereikbaar met het openbaar vervoer
  • verhoogde aandacht voor de balans werk-privé
  • tijdsouvereiniteit: de werknemer vraagt souverein over de eigen tijd te beschikken - de werkgever vraag in compensatie 24/7 bereikbaarheid. Wanneer moet de werknemer bereikbaar zijn en wanneeer beschikbaar?

Voordelen én gevaren van Het Nieuwe Werken voor de organisatie

Het productieproces wordt georganiseerd op arbeidsplaats en functionele complexiteit. De complexiteit ontstond door het functioneel organiseren van de processen. Elk stukje werk wordt door een andere functie uitgevoerd op een andere plaats. Van Hootegem haalt het voorbeeld aan van de productie van een jeans. De werkelijke productietijd van de broek bedraagt ongeveer 1 uur. In de praktijk neemt het productieproces van 1 broek ongeveer 18 dagen in beslag, van het snijden van de stof tot en met het labelen van de jeans. Als we het Nieuwe Werken willen introduceren moeten we niet enkel de organisatie bekijken maar eerst en vooral de organisatie van de processen. Een functie koppelen aan arbeidstijd en arbeidsplaats werkt belemmerend.



De drie belangrijkste gevaren voor de organisatie zijn:
  • de functionele opsplitsing wordt nog verder aangezwengeld door verdere opsplitsing in activiteiten
  • er ontstaat 'organisatorische onrechtvaardigheid': (on)afhankelijkheid van de werkplaats is niet positieneutraal; veel mensen ontlenen vandaag status aan hun werkplaats
  • georganiseerde onbereikbaarheid door te ver doorgedreven thuiswerk zonder compenserende maatregelen
Positieve punten of opportuniteiten voor de organisatie zijn:
  • informatiestromen kunnen voortaan effectief georganiseerd worden zonder architecturale, bestuurlijke of technische barrières
  • kenniswerkers zijn overvraagd; thuiswerken kan hen tot rust brengen. Thuis kunnen ze ontladen van werkstress, kunnen ze herbronnen of focussen op complexe projecten

Tips voor organisaties die HNW willen invoeren

  • Zorg voor voldoende technologische en reglementaire hygiëne
  • maak werk van etiquette, goede onderlinge afspraken
  • schenk de nodige aandacht aan status: status kruipt waar het niet gaan kan; ruimtelijke status is ten minste zichtbaar; dat statussymbool wegnemen zorgt voor weerstand. Organisaties zijn politieke systemen.
  • vertaal voor de werknemers het procesmatig buurmanschap in ruimtelijk buurmanschap. Doe het picnic-experiment. welke mensen zoeken mekaar spontaan op? Welke collega' s heb je nodig om je werk (goed) te kunnen doen. Laat die mensen zich ruimtelijk organiseren. En bedenk: voor 'vriendschap' heb je geen vaste werkplaats nodig.

conclusie

Van Hootegem spreekt van de plaats- en organisatie-paradox. Vandaag lijken de werkplaats en de organisatie er niet meer toe te doen, nu we beschikken over geavanceerde technologie en de mogelijkheden om thuis te werken. Maar werkplaats én organisatie zijn nog nooit zo belangrijk geweest.

Het Nieuwe Werken moet georganiseerd worden. Anders Organiseren is een essentiële voorwaarde om van Het Nieuwe Werken een succes te maken.
Elke organisatie moet dit nu eerst uitklaren: Welk proces moet waar gebeuren? Hoe organiseren we dit? Dit is de uitdaging waar elk bedrijf vandaag mee aan de slag moet.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten

Vragen of opmerkingen bij deze post? Laat een berichtje achter!